Birleşen Milletler Guramasy we onuň medeniýet boýunça ýöriteleşdirilen edarasy UNESCO ilkinji gezek “Bütindünýä türki dilleri güni” baýramçylygyny resmi derejede belleýär. Bu karar 2025-nji ýylyň 3-nji noýabrynda Samarkand şäherinde geçirilen UNESCO-nyň 43-nji Baş Konferensiýasynda kabul edildi.
Täze baýramçylyk her ýylyň 15-nji dekabrynda belleniler. Bu senäniň saýlanmagy tötänlik däl: 1893-nji ýylyň 15-nji dekabrynda daniýaly dilçi Wilhelm Thomsen Orhon ýazgylarynyň elipbiýini çözendigini yglan edipdi. Bu ýazgylar türk dilleriniň iň gadymy ýazuw ýadygärlikleri hökmünde kabul edilýär.
UNESCO-nyň resmi beýanatynda nygtalyşy ýaly, bu baýramçylyk:
- Türki dilleriniň umumy mirasyny we medeni baglanyşygyny görkezýär.
- Köp dilli ösüşe we medeniýetleriň dürli-dürlüligine bolan UNESCO-nyň ygrarlylygyny tassyklaýar.
- Türki döwletleriniň we halklarynyň arasynda dil mirasyny gorap saklamak hem-de ony geljek nesillere geçirmek boýunça hyzmatdaşlygy güýçlendirýär.
Karar Türkiýe, Azerbaýjan, Gazagystan, Gyrgyzystan, Türkmenistany we Özbegistan tarapyndan hödürlenip, 26 döwlet tarapyndan goldanyldy. Bu başlangyç Samarkandyň — gadymy türki medeniýetiniň merkezleriniň biriniň — halkara derejesinde aýratyn ähmiýetini görkezýär.
Şeýlelikde, Bütindünýä türki dilleri güni ilkinji gezek 2025-nji ýylyň 15-nji dekabrynda bellenilýär. Bu baýramçylyk diňe bir türki halklarynyň dil mirasyny bellemek bilen çäklenmän, eýsem dünýäde köp dilli ösüşi, medeniýetleriň aragatnaşygyny we halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmekde möhüm ädim hökmünde kabul edilýär.
