Ylym we terbiýe — her bir jemgyýetiň iň esasy gymmatlyklarydyr. Bu mukaddes gymmatlyklaryň nusgasy bolsa mugallymlardyr. Mugallymlar diňe bir ders bermek bilen çäklenmän, eýsem, ýaş nesliň pikirlenmesini ösdürýärler, olaryň döredijilik ukyplaryny janlandyrýarlar we durmuş ýörelgelerini öwredýärler. Hususan-da, matematika sapagynda mysallary çözmegiň usullaryny öwretmek, okuwçynyň geljekki akyl ýetiriş ukybyna uly täsir edýär. Çünki matematika diňe bir sanlar we formulalar däl-de, eýsem, çylşyrymly meseleleri çözmegiň we logiki çemeleşmegiň esasy guralydyr.
Matematiki mysaly üstünlikli çözmek üçin ilkinji we iň möhüm ädim — ony üns bilen okamak. Köplenç, kynçylyklar mysalyň agyrlygyndan däl-de, eýsem, soragyň talabyna doly düşünmezlikden ýüze çykýar. Soragy dogry okamak, çözgüdiň ýarysyny tapmak bilen deňdir. Şonuň üçin her bir şerti we berlen maglumaty jikme-jik seljermek zerurdyr.
Maglumatlar doly düşnükli bolandan soň, berlenleri yzygiderli düzmek we tertiplemek gerek. Sanlary, aňlatmalary we ýazylyşlary tertipli ýerleşdirmek mysaly çözmäge açyk ýol açýar. Bu tapgyrda has düşnükli bolmagy üçin diagrammalardan ýa-da tablisalardan peýdalanmak maslahat berilýär. Soňra bolsa mysalyň häsiýetine görä — algebra, geometriýa ýa-da statistika degişlidigine garap dogry formulany we usuly saýlamaly. Dogry guraly saýlamak wagt tygşytlamaga we anyk netijä barmaga kömek edýär.
Mysaly çözmek prosesi hökman ädimme-ädim amala aşyrylmalydyr. Hasaplamalary gysga ýoldan ýa-da birden çözmäge synanyşmak göze görünmeýän ýalňyşlyklara sebäp bolup biler. Her bir ädimi aýry-aýrylykda hasaplap, logiki yzygiderliligi saklamak iň ygtybarly usuldyr. Iň soňunda bolsa, alnan netijäni başlangyç maglumatlar bilen deňeşdirip barlamak hökmandyr. Bu kiçijik hasap ýalňyşlyklarynyň öňüni alýar we netijäniň dogrulygyna bolan ynamy berkidýär.
Jemläp aýtsak, matematiki mysallary çözmek diňe okuw meýilnamasynyň bir bölegi däl-de, eýsem durmuşda gabat gelýän kynçylyklara dogry düşünmegiň mekdibidir. Sabyrlylyk, logiki pikirlenme we dogry usulyýet bilen çemeleşmek arkaly her bir adam hasaplamalary aňsat we ygtybarly çözmegi başaryp biler.
Allamyrat MÄMMEDOW,
Mary etrabynyň Çary Gurbangylyjow adyndaky 19-njy orta mekdebiniň okuw işleri boýunça orunbasary.
