Sanawaçlar türkmen halk döredijiliginiň iň gadymy we gyzykly görnüşleriniň biri bolup, olar çaganyň diliniň şowhunly we düşnükli çykmagynda, sesleri dogry äheňde aýtmagy öwrenmeginde möhüm orun tutýar. Bu kiçijik şygyr görnüşindäki düzmeler özüniň çalt aýdylýanlygy, gaýtalanýan sözleri we ritmiki gurluşy bilen tapawutlanýar.
Sanawaçlaryň esasy maksady çagalaryň ünsüni jemlemek, ýadynda saklamagy we çalt pikirlenmegi öwretmekdir. Köplenç, bäsleşik ýa-da oýun başlamazdan ozal, kimin birinji başlajakdygyny ýa-da kimiň gözegçi boljakdygyny kesgitlemek üçin ulanylýan bu kadalar çagalaryň arasyndaky adalatlylygy we tertip-düzgüni goramakda hem uly hyzmat edýär.
Sanawaçlaryň gurluşy gaty ýönekeý ýaly görünse-de, olaryň yzygiderliligi çaganyň artikulýasiýa endiklerini kämilleşdirýär. Birbada aýtmagyň kyn bolan sesleriniň ýygy-ýygydan gaýtalanmagy, çaganyň diliniň öwrenişmegine we sözleri aýdyň hem-de takyk aýtmagyna kömek edýär. Köp ýaýran sanawaçlar sesiň dürli äheňde aýdylmagyny we dem alyşy sazlaşykly dolandyrmagy talap edýär. Bu bolsa çaganyň ynamlylygyny artdyryp, köpçüligiň öňünde sözlemek ukybynyň ösmegine oňyn täsir edýär.
Mundan başga-da, sanawaçlar çaganyň dünýägaraýşyny giňeltmekde we halkymyzyň taryhy-medeni mirasyna bolan söýgüsini terbiýelemekde täsirli serişdedir. Olar arkaly çagalar ösümlikleriň, haýwanlaryň atlaryny we gündelik durmuşda ulanylýan esasy düşünjeleri öwrenýärler. Häzirki wagtda sanawaçlar diňe bir oýun serişdesi däl, eýsem, mekdebe çenli bilim edaralarynda we başlangyç synplarda çagalaryň dilden öwrenýän «dil mekdebi» hökmünde hem giňden ulanylýar. Bu gymmatly mirasymyzy geljekki nesillere ýetirmek we olary sanawaçlar bilen gyzyklandyrmak, çagalaryň zehinini we döredijilik ukyplaryny ýokarlandyrmagyň iň ýönekeý, ýöne iň täsirli ýollarynyň biridir.
Maral JUMAMYRADOWA,
Seýitnazar Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk institutynyň talyby.
