Orta mekdeplerde okadylýan her bir dersiň okuwçylaryň şahsyýet hökmünde kemala gelmeginde özboluşly orny bar. Şolaryň arasynda rus dili sapagy diňe bir dil öwretmek bilen çäklenmän, eýsem çagalaryň ahlak we ruhy terbiýesine gönüden-göni täsir edýän möhüm serişdedir. Dil öwrenmek prosesi hemişe şol diliň medeniýeti, edebiýaty we ynsanperwerlik gymmatlyklary bilen utgaşykly alnyp barylýar. Rus dili sapaklarynda okuwçylar diňe grammatikany ýa-da sözleýiş kadalaryny öwrenmän, eýsem beýik nusgawy edebiýatyň üsti bilen durmuşyň manysyny, ynsan gatnaşyklarynyň inçeliklerini we medeniýetlilik kadalaryny özleşdirýärler.
Sapaklarda çaga terbiýesini amala aşyrmakda tekstler bilen işlemek usuly uly ähmiýete eýedir. Okuw kitaplaryna girizilen dostluk, zähmetsöýerlik, Watana bolan söýgi we tebigaty goramak baradaky tekstler okuwçynyň dünýägaraýşyny giňeldýär. Meselem, rus we türkmen halklarynyň meňzeş edep kadalaryny, ulyny sylamak ýaly umumadamzat gymmatlyklaryny deňeşdirme arkaly öwretmek çaganyň ruhy taýdan kämilleşmegine ýardam edýär. Rus dili sapagynda gozgalýan mowzuklar okuwçynyň öz pikirini erkin beýan etmegine, özgeleriň pikirine hormat goýmagyna we jemgyýetde özüni alyp barmagyň medeniýetine uýgunlaşmagyna kömek edýär. Şeýlelikde, sapak diňe bir bilim çeşmesi däl-de, eýsem hakyky edep mekdebine öwrülýär.
Mundan başga-da, rus dili sapaklarynda terjimeçilik we dil seljermesi arkaly çagalarda beýleki halklaryň medeniýetine we däp-dessurlaryna bolan sarpa kemala getirilýär. Bu bolsa ýaş nesliň tolerantly, giň düşünjeli we medeniýetara gatnaşyklara ukyply bolup ýetişmegine itergi berýär. Mugallym rusça sözlemleri düzdürýän ýa-da interaktiw usulda gürrüňdeşlik guraýan mahaly, okuwçylary sypaýyçylyga, özara kömege we tertip-düzgüne çagyrýar. Bu prosesde her bir söz, her bir tekst terbiýeçilik guraly hökmünde çykyş edýär. Çünki dil — bu pikirlenmegiň we ahlagyň görkezijisidir.
Netijede, rus dili sapagy orta mekdep okuwçylarynyň ruhy-ahlak terbiýesinde sarsmaz binýat bolup hyzmat edýär. Dogry gurnalan sapak okuwçynyň diňe bir daşary dili gowy bilmegini üpjün etmän, eýsem onuň asylly häsiýetli, ynsanperwer we medeniýetli şahsyýet bolup ýetişmegine gönüden-göni täsir edýär. Terbiýe bilen bilimiň şeýle sazlaşykly utgaşdyrylmagy bolsa döwrebap bilim ulgamynyň esasy maksadydyr. Mekdep partasyndan başlanan bu terbiýeçilik ýoly geljekde ýaşlaryň jemgyýetde mynasyp orun almagyna we halkara derejesinde ýurdumyzyň medeniýetini beýan etmegine uly ýardam berer.
Bibizeýnep ERSARYÝEWA,
Mary etrabynyň 30-njy orta mekdebiniň rus dili mugallymy.
