Türkmenistanyň Prezidenti Serdar Berdimuhamedow 2026-njy ýylyň 22–23-nji iýunynda Azerbaýjan Respublikasyna döwlet saparyny amala aşyrdy. Ýokary derejedäki gepleşikleriň dowamynda taraplar ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň giň meseleler toplumyny ara alyp maslahatlaşdylar, bilelikdäki resminamalaryň toplumyna gol çekdiler, şeýle hem syýasy dialogy mundan beýläk hem güýçlendirmäge, söwda-ykdysady gatnaşyklary giňeltmäge we uly göwrümli ulag-logistika hem-de energetika taslamalaryny durmuşa geçirmäge bolan özara gyzyklanmany tassykladylar.
Döwlet saparynyň ähmiýeti we türkmen-azerbaýjan hyzmatdaşlygynyň geljegi barada AZERTAJ habarçysy Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň Strategik gözlegler ylmy merkeziniň direktory, ilçi Şiri Şiriýew bilen söhbetdeş boldy.
— Jenap Şiriýew, Türkmenistanyň Prezidentiniň Azerbaýjana döwlet sapary Azerbaýjan–Türkmenistan gatnaşyklarynyň mundan beýläk ösmegi we Hazar sebitindäki sebit hyzmatdaşlygy üçin nähili ähmiýete eýe?
— Türkmenistanyň Prezidenti Serdar Berdimuhamedowyň Azerbaýjan Respublikasyna döwlet sapary, meniň pikirimçe, ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň mundan beýläk güýçlendirilmegi we Hazar sebitindäki hyzmatdaşlygyň ösdürilmegi taýdan möhüm ähmiýete eýedir.
Ilki bilen, onuň syýasy-diplomatik ähmiýetini bellemek gerek. Bu sapar iki ýurduň arasyndaky ýokary derejeli ynanyşma we dialogyň durnukly häsiýetini tassyklady. Bu gatnaşyklar özara hormat, deňhukuklylyk we hoşniýetli goňşuçylyk ýörelgelerine esaslanýar. Şeýle saparlaryň ýokary derejede geçirilmegi Hazar sebitinde hyzmatdaşlygyň ösüşine goşmaça itergi berýär. Bu sebit barha aç-açan hyzmatdaşlyk we özara baglanyşyk giňişligi hökmünde emele gelýär.
Amaly taýdan bolsa, bu sapar energetika, ulag, logistika we ynsanperwer ugurlarda hyzmatdaşlygyň ösdürilmegine, şeýle hem sebit gün tertibindäki meseleler boýunça pozisiýalaryň utgaşdyrylmagyna hyzmat edýär.
Şeýlelikde, bu döwlet saparyny Türkmenistan bilen Azerbaýjanyň arasynda strategik hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmak ugrunda möhüm ädim hökmünde garamak bolar.
— Saparyň çäginde Türkmenistanyň Prezidenti Fizuli we Şuşa şäherlerine baryp gördi. Bu saparyň iki doganlyk ýurtlaryň arasyndaky ynamy berkitmek we hyzmatdaşlygy giňeltmek taýdan nähili simwolik hem-de amaly ähmiýeti bar?
— Türkmenistanyň Prezidentiniň Fizuli we Şuşa şäherlerine baryp görmegi ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň ynsanperwer we syýasy ölçeginiň möhüm bölegi hökmünde garalmalydyr. Ilki bilen, bu waka protokol çäklerinden çykýan güýçli simwolik ähmiýete eýedir. Ol Türkmenistan bilen Azerbaýjanyň arasyndaky ýokary derejeli ynamy we hoşniýetli goňşuçylygy berkitmäge bolan umumy islegi görkezýär. Halkara tejribesinde şeýle ýokary derejeli saparlar adatça uzak möhletli gatnaşyklaryň ösdürilmegine syýasy erk-islegiň görkezilmegi hökmünde kabul edilýär.
Häzirki wagtda Azerbaýjan döwleti ýaşaýyş toplumlary, ulag ulgamlary, energetika desgalary we sosial edaralary öz içine alýan uly möçberli infrastruktura taslamalaryny durmuşa geçirýär. Bu nukdaýnazardan, sapar infrastruktura ösüşi, tejribe alyş-çalşygy we häzirki zaman dolandyryş hem-de tehnologik çözgütleriň ornaşdyrylmagy boýunça hyzmatdaşlygyň giňelmegi üçin goşmaça mümkinçilik döredýär. Bu proses şäher gurluşygy, şäherleriň sanly dolandyrylyşy, “akylly” infrastruktura we ekologiýa taýdan durnukly ösüş ugurlarynda halkara tejribe alyş-çalşygynyň giň meýdanyny emele getirýär.
Türkmenistanyň infrastruktur taslamalaryny durmuşa geçirmekde toplan tejribesi we ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň adaty konstruktiw häsiýeti göz öňünde tutulanda, ynsanperwer, tehniki we ekspert ugurlarynda hyzmatdaşlygy giňeltmek üçin şertleriň bardygyny aýdyp bolar. Şonuň üçin saparyň simwolik ähmiýeti onuň amaly mazmuny bilen utgaşýar we hyzmatdaşlygyň mümkinçiliklerini giňeldýär.
— Azerbaýjan bilen Türkmenistan arasynda hyzmatdaşlygyň haýsy ugurlaryny siz has geljegi uly diýip hasaplaýarsyňyz?
— Azerbaýjan–Türkmenistan gatnaşyklarynyň häzirki tapgyry hyzmatdaşlygyň has toplumlaýyn modeline geçiş bilen häsiýetlendirilýär. Bu model tehnologik döwrebaplaşdyrma, infrastruktura taýdan özara baglanyşygy giňeltmek we ykdysady hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmaga esaslanýar.
Energetika hyzmatdaşlygy esasy ugur bolup galýar. Onuň mazmuny bolsa gaýtadan işlemek, ekologiýa taýdan arassa tehnologiýalary ornaşdyrmak, energiýa netijeliligini ýokarlandyrmak we pes uglerodly ykdysadyýete geçmek bilen giňelýär.
“Ýaşyl energetika”, wodorod tehnologiýalary we uglerod yzyny azaltmak boýunça taslamalar geljegi uly ugurlar bolup durýar.
Ulag-logistika özara baglanyşygynyň ösdürilmegi aýratyn ähmiýete eýe bolýar. Iki ýurduň geografik ýerleşişi Merkezi Aziýa, Kawkaz we has giň Ýewraziýa giňişligini birleşdirýän durnukly tranzit ugurlaryny emele getirmek üçin obýektiw şertleri döredýär.
Bu nukdaýnazardan goşmaça ulag geçelgelerini ösdürmek we sebit logistikasynyň durnuklylygyny hem-de çeýeligini ýokarlandyrmak barada gürrüň gidýär.
Sanlylaşdyrma we akylly logistika ulgamlarynyň ornaşdyrylmagy halkara daşamalaryň netijeliligini ýokarlandyrýar.
Möhüm mümkinçilik senagat hyzmatdaşlygynda hem bar — nebitgaz-himiýa, gämi gurluşygy, maşyn gurluşygy, gurluşyk we degişli pudaklarda, şeýle hem emeli aň, elektron hökümet we sanly platformalar arkaly sanly özgertmelerde.
Umuman alanyňda, bu ugurlar özara goşmaça häsiýete we strategik bähbitleriň gabat gelmegine esaslanýan durnukly uzak möhletli hyzmatdaşlygyň binýadyny emele getirýär.
Netijede, Azerbaýjan–Türkmenistan gatnaşyklary syýasy ynanyşma, ykdysady özara tamamlaýjylyk we giňelýän ynsanperwer hyzmatdaşlyk esasynda durnukly ösýän dialog hökmünde çykyş edýär.
Üýtgeýän sebit we global gün tertibiniň şertlerinde bu hyzmatdaşlyk Hazar sebitiniň we has giň Ýewraziýa giňişliginiň durnuklylygy we ösüşi üçin möhüm faktor hökmünde aýratyn ähmiýete eýe bolýar.
Habarçy — Parwana Gafarowa.
