2025-nji ýylyň jemleri boýunça Hytaý Merkezi Aziýa ýurtlarynyň — Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Täjigistanyň, Türkmenistanyň we Özbegistanyň — iň iri söwda hyzmatdaşyna öwrüldi. Hytaý bilen bu bäş ýurduň arasyndaky umumy haryt dolanyşygy $106,3 milliard bolup, geçen ýyl bilen deňeşdirilende 12% ýokarlandy.
Ykdysady hyzmatdaşlykda taryhy ösüş
Hytaýly analitikleriň bellemegine görä, Pekiniň Merkezi Aziýa döwletleri bilen gatnaşyklary täze derejä çykdy. Ilkinji gezek özara söwda dolanyşygy $100 milliarddan geçdi — bu san birnäçe ýyl öň mümkin däl ýaly görünýärdi.
Soňky bäş ýylyň dowamynda söwda gatnaşyklary yzygiderli ösýär. 2021-nji ýylda bu görkeziji bary-ýogy $49,5 milliard bolsa, häzirki wagtda iki esse artdy. Şeýle hem Merkezi Aziýa ýurtlarynyň Hytaýyň umumy daşary söwda dolanyşygyndaky paýy 0,8%-den 1,5%-e çenli ýokarlandy.
Söwda ösüşine täsir edýän faktorlar
Ykdysadyýetçiler rekord ösüşi birnäçe möhüm sebäp bilen düşündirýärler:
- serhetara elektron söwdanyň çalt ösmegi,
- logistika we ammarlama infrastrukturasynyň giňeldilmegi,
- ýurtlaryň arasynda hasaplaşyklary ýeňilleşdirýän töleg ulgamlarynyň ornaşdyrylmagy,
- «Hytaý — Merkezi Aziýa» hyzmatdaşlyk platformasynyň işjeňleşmegi.
Mundan başga-da, Hytaý sebitdäki iň iri maýadarlaryň biri bolup galýar. Jemi maýa goýumlaryň möçberi eýýäm $50 milliarddan geçdi. Hytaý–Gyrgyzystan–Özbegistan demir ýolunyň gurluşygy ýaly iri infrastruktura taslamalarynyň amala aşyrylyşy hem çaltlanýar.
Gazagystan — söwdada öňdebaryjy
Hytaýyň Baş gümrük gullugynyň maglumatlaryna görä, 2025-nji ýylda Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasynda Hytaý bilen iň uly söwda dolanyşygyny Gazagystan amala aşyrdy — $48,6 milliarddan gowrak.
Onuň yzyndan:
- Gyrgyzystan — $27,2 milliard,
- Özbegistan — $16,2 milliard,
- Türkmenistan — $10 milliard,
- Täjigistan — $4,3 milliard.
Statistikada tapawutlar bar
Şeýle-de, Hytaýyň resmi sanlary kämahal Merkezi Aziýa ýurtlarynyň maglumatlary bilen gabat gelmeýär. Mysal üçin, Özbegistanyň Statistika komiteti Hytaý bilen özara söwda dolanyşygynyň geçen ýyl $17,2 milliard bolandygyny habar berdi — bu bolsa hytaý çeşmelerinden takmynan $1 milliard köp.
