Türkmenistan milli ykdysadyýetiniň durnukly ösüşini üpjün etmek maksady bilen energetika pudagynda giň gerimli özgertmeleri amala aşyrýar. Şol özgertmeleriň möhüm bölegi hökmünde “Halkalaýyn energiýa ulgamy” taslamasy durmuşa geçirilýär. Bu taslama ýurduň elektrik we gaz üpjünçilik torlaryny bitewi, halkalaýyn ulgam görnüşinde birleşdirmegi, energiýa howpsuzlygyny pugtalandyrmagy hem-de ilata hyzmatlaryň hilini ýokarlandyrmagy maksat edinýär.
Resmi maglumatlara görä, halkalaýyn energiýa ulgamy birnäçe möhüm ugurlary öz içine alýar:
- elektrik we gaz torlarynyň bitewi halkalaýyn ulgamda birleşdirilmegi,
- sanly hasaplaýjy enjamlaryň giňden ornaşdyrylmagy,
- energiýa sarp edilişine real wagt gözegçilik edilmegi,
- energiýa tygşytlaýjy tehnologiýalaryň giňden ulanylyşy,
- içerki we eksport mümkinçilikleriniň giňeldilmegi.
Bu ugrlar energiýa üpjünçiliginiň durnuklylygyny ýokarlandyrmaga, ýitgileri azaltmaga we sarp edijilere hyzmatlaryň hilini ýokarlandyrmaga gönükdirilendir.
Taslamanyň möhüm bölekleriniň biri — akylly hasaplaýjy enjamlaryň giňden ornaşdyrylmagydyr. Bu enjamlar energiýa sarp edilişini takyk ölçemäge, tölegleriň awtomatlaşdyrylmagyna, näsazlyklary tiz ýüze çykarmaga we sarp edijiniň energiýa tygşytlamagyna mümkinçilik berýär. Şeýlelikde, energiýa üpjün edijiler bilen ilatyň aragatnaşygy hem ýeňilleşýär.
Türkmenistan energiýa howpsuzlygyny milli ykdysadyýetiň möhüm bölegi hökmünde görýär. Halkalaýyn energiýa ulgamy diňe bir içerki üpjünçiligi däl, eýsem goňşy ýurtlara energiýa eksportyny hem ýeňilleşdirýär. Halkalaýyn ulgam arkaly energiýa akymlary durnukly saklanýar, ätiýaçlyk kuwwatlyklary döredilýär we sebitde energiýa hyzmatdaşlygy berkeýär.
Taslamanyň çäginde gün we ýel energiýasy ýaly alternatiw çeşmeler halkalaýyn ulgama goşulýar. Bu çäreler ekologiýa taýdan arassa ösüşi üpjün edýär we halkara borçnamalara laýyklykda energiýa tygşytlamagy höweslendirýär.
Halkalaýyn energiýa ulgamy ilata birnäçe amatlyklary döredýär:
- tölegleriň onlaýn görnüşde amala aşyrylmagy,
- energiýa sarp edilişi boýunça jikme-jik maglumatlaryň elýeterliligi,
- näsazlyklar ýüze çykan halatynda tiz habarlyk,
- hyzmatlaryň açyk we läbipäk bolmagy.
Bu bolsa sarp edijileriň hukuklaryny goramaga, hyzmatlaryň hilini ýokarlandyrmaga we jemgyýetde energiýa medeniýetini ösdürmäge ýardam edýär.
Türkmenistandaky halkalaýyn energiýa ulgamy taslamasy — ýurduň energetika strategiýasynyň möhüm bölegi bolup, milli ykdysadyýetiň durnukly ösüşine, energiýa howpsuzlygynyň pugtalandyrylmagyna we ilata hyzmatlaryň hiliniň ýokarlandyrylmagyna gönükdirilen giň gerimli özgertmelerdir. Bu taslama Türkmenistanyň energetika ulgamyny XXI asyryň talaplaryna laýyk derejede döwrebaplaşdyrmakda möhüm ädim bolup durýar.
Arslan JANMYRADOW
Türkmenistanyň Döwlet energetika institutynyň mugallymy
