Magtymguly Pyragynyň filosofiki pikirleri

Ge­çen şan­ly ýyl­da türk­men hal­ky­nyň Mil­li Li­de­ri Gah­ry­man Ar­ka­da­gy­my­zyň go­ja­man Kö­pet­da­gyň ete­gin­de Mag­tymgu­ly Py­ra­gy­nyň heý­ke­li­niň öňün­de okan «Pä­him-paý­has um­ma­ny Mag­tym­gu­ly Py­ra­gy» at­ly goş­gu­sy akyl­dar şa­hy­ry­my­za go­ýul­ýan be­lent sar­pa­ny da­ba­ra­lan­dyrdy. Hut şu nuk­daý­na­zar­dan, 2024-nji ýyl «Pä­him-paý­has um­ma­ny Mag­tym­gu­ly Py­ra­gy» ýy­ly diý­lip at­lan­dy­ryl­dy.

Gün­do­ga­ryň be­ýik akyl­da­ry Magtym­gu­ly Py­ra­gy­nyň dog­lan gü­nü­niň 300 ýyl­ly­gy­nyň bel­le­nil­ýän şan­ly ýy­ly­myz — «Pä­him-paý­has um­ma­ny Mag­tym­guly Py­ra­gy» ýy­ly bu gün aja­ýyp wa­ka­la­ra bes­len­ýär. Şan­ly ýy­ly­myz­da Mag­tym­gu­ly Py­ra­gy­nyň ede­bi mi­ra­sy­na ba­gyş­la­nyp ge­çi­ril­ýän çä­re­le­r her bi­ri­mi­ze şat­lyk we be­genç duý­gu­la­ryny paý­la­ýar.

Be­ýik söz us­sa­dy Mag­tym­gu­ly Py­ra­gy her bir türk­me­niň kal­byn­da, aňyn­da myda­ma­lyk orun al­dy. Akyl­dar şa­hy­ry­my­zyň hal­kyň söý­gü­si­ne my­na­syp bo­lan aja­ýyp eser­le­ri ýaş ne­sil­le­ri ter­bi­ýe­le­mek­de uly äh­mi­ýe­t bolup durýar. Şa­hy­ryň ebe­di mi­ra­sy, akyl-paý­ha­sa ýug­ru­lan aja­ýyp eser­le­ri, adam­kär­çi­li­gi ah­la­gyň, mert­li­giň, sa­ly­hat­lyly­gyň, wa­tan­çy­ly­gyň, yn­sa­byň öl­çe­gi bo­lup türk­men hal­ky­nyň ara­syn­da ençeme asyr ýa­şap gel­ýär.

Şol döwrüň türkmen halkynyň agyr günlerine şaýat bolan Magtymguly Pyragy, adamyň fiziologiki we ruhy gurluşyna ünsi çekýär. Şahyryň eserleri kalbyň seslenmesi bolansoň, onuň filosofiýa nukdaýnazaryndan iň köp üns berýän soragy – adamyň ruhy we ony dargadýan zat.
Magtymguly Pyragynyň filosofiki antropologiýasynyň merkezinde dört sany düşünje bar: egoistlik, ulumsylyk, ikiýüzlilik we göriplik. Şahyryň goşgularynda duşýan we tankytlanylýan bu dört düşünje ruhy durmuşa çykmaga päsgelçilik bolup durýar we şonuň üçin şahyryň eserlerinde şahsyýetiň kemçilikleriniň we şahsy üýtgemeleriniň netijesi hasaplanylýar. Şahyr öz tekepbirligini we ulumsylygyny birinji orunda goýmagy nädogry hasaplaýar.

Magtymguly Pyragynyň filosofiki antropologiýasynda adamyň içki we daşky bitewiliginiň zerurlygy möhümdir. Türkmen edebiýatynyň gymmaty Magtymguly Pyragy öz eserlerinde adam ruhunyň ewolýusiýasyny, ýagny ruh bilen bedeniň täsirini öz içine alýar. Şahyryň goşgularynda negatiw tarap – aýratyn ýagdaý. Egoistlik we ulumsylyk, beýleki adamlardan ýokary bolmasaňyz hem, artykmaçlyk duýgusy bilen baglanyşykly keseldir. Adam üçin düşünjeler: egoistlik, ulumsylyk, ikiýüzlülik we göriplik ýaramaz häsiýetlerdir. Galyberse-de, bularyň hemmesi sagdyn gatnaşyk gurmaga päsgelçilik döreder.

Täçnazar AMANNAZAROW

Ýagşygeldi Kakaýew adyndaky
Halkara nebit we gaz uniwersitetiniň talyby