Kosmosy öwrenmek hemişe adamzadyň hyýalyny özüne çekip, älem barada bilýän we düşünýän zatlarymyzyň çäklerini giňeldýär. Soňky ýyllarda tehnologiýanyň ösüşi we halkara hyzmatdaşlygy ajaýyp açyşlara getirdi, giň we syrly äleme ýagtylyk saçdy.
Iň gyzykly ösüşleriň biri Marsy öwrenmekdir. NASA-nyň Perseverance roveri, 2021-nji ýylda Gyzyl planeta gonan, ajaýyp gözlegler geçirýär. Ösen ylmy gurallar bilen enjamlaşdyrylan Perseverance toprak nusgalaryny seljerýär, gadymy mikroblaryň durmuşynyň alamatlaryny gözleýär we geljekki adam missiýalaryna taýýarlanýar. Bu tagallalar, Marsda durmuş bolupmydy we planetanyň geçmişde nähili gurşawy bardygyny has gowy düşünmäge ýakynlaşdyrýar.
Kosmosy öwrenmegiň başga bir gyzykly ugry, ekzoplanetleri öwrenmekdir – bular biziň Günüň ulgamymyzdan daşarda ýerleşýän ýyldyzlaryň töwereginde aýlanýan planetalardyr. Kepler kosmos teleskopy we onuň yzyndakysy, Transiting Exoplanet Survey Satellite (TESS), müňlerçe ekzoplanetleri anyklady, olaryň käbiri durmuş üçin amatly şertleriň bolup biljek ýaşaýyş zolagynda ýerleşýär. Bu açyşlar planetar ulgamlary we Ýerden daşarda durmuş mümkinçiligi barada bilimimizi giňeldýär.
Mundan başga-da, 2021-nji ýylda uçurylan James Webb kosmos teleskopy (JWST) äleme bolan garaýşymyzy düýpgöter üýtgedýär. Güýçli infragyzyl mümkinçilikleri bilen JWST uzak geçmişe seredip, ýyldyzlaryň we galaktikalaryň milliardlarça ýyl mundan ozal emele gelşini synlaýar. Bu teleskop, irki älem barada öň görlüp-eşidilmedik maglumatlary berýär, alymlara kosmos gurluşlarynyň gelip çykyşyny we galaktikalaryň ösüşini çözmäge kömek edýär.
Göwher MOMMYKOWA
Türkmenistanyñ Döwlet energetika
institutynyñ talyby
